Skip to main content

The charity making life better by water

Swansea Canal looking towards Coed Gwilym Park

Camlas Abertawe yn 225 oed

Mae SC225 yn ddathliad sy’n para blwyddyn sy’n cynnwys gweithgareddau a digwyddiadau i Glandŵr Cymru, mewn partneriaeth â Chymdeithas Camlas Abertawe, i ddathlu 225 mlynedd ers sefydlu Camlas Abertawe.

Adeiladwyd y gamlas rhwng 1794 a 1798, gyda 16.5 milltir yn cael eu cwblhau ym mis Hydref y flwyddyn honno. Dyma oedd y strwythur mawr cyntaf yn y dyffryn, ac roedd yn llwybr gwerthfawr ar gyfer trafnidiaeth, ynghyd â dŵr a phŵer, ar gyfer masnach a diwydiant. Cafodd ei adeiladu i gludo glo i lawr i ddiwydiannau yng Nghwm Tawe Isaf ac i'w allforio, a galluogodd y cyswllt newydd hwn â'r môr ddatblygiadau diwydiannol ar hyd y dyffryn a'r trefi rydyn ni'n eu hadnabod heddiw.

Am ganrif roedd y ddyfrffordd yn gwneud elw. Gelwid Abertawe yn ‘Copperopolis' yn y 18fed a'r 19eg ganrif. Yn wir, ym 1820, roedd 90% o holl gapasiti mwyndoddi copr Prydain wedi'i leoli o fewn ugain milltir i'r ddinas ac roedd yn cael ei hystyried yn gyffredinol fel canolfan y byd ar gyfer mwyndoddi copr a gweithgynhyrchu metelau. Mae'n un o ganolfannau diwydiannol cynharaf Cymru.

A man and horse stood next to the Swansea Canal at Hafod copperworks

Daeth y traffig masnachol i ben ar y gamlas ym 1931 a'r tro olaf i gychod oedd yn cael eu tynnu gan geffylau gael eu cofnodi oedd ym 1958, yng Nghlydach. Dirywiodd y gamlas, ond ym 1981 sefydlwyd Cymdeithas Camlas Abertawe, ac mae'r gymdeithas wedi bod yn gweithio tuag at adfer y rhannau o'r gamlas sydd ar ôl.

Heddiw, dim ond pum milltir o Gamlas Abertawe y mae modd ei mordwyo'n llwyr, a hynny o Glydach i Bontardawe ac o Bontardawe i Ynysmeudwy. Mae'n parhau i fod yn llwybr cerdded a beicio gwyrdd a braf, yn swatio ar waelod Cwm Tawe a'i lethrau serth.

Sut byddwn ni'n dathlu 225 o flynyddoedd

I ddathlu 225 mlynedd o Gamlas Abertawe, mewn partneriaeth â Chymdeithas Camlas Abertawe, rydyn ni'n cynnal nifer o ddigwyddiadau a phrosiectau gyda'r gymuned leol i ddathlu 225 mlynedd ers sefydlu'r gamlas.

Dyma rai o'r dathliadau:

  • Prosiect ffilm i ysgolion cynradd lleol (Ionawr – Chwefror)
  • Wythnos o weithdai mewn ysgolion ar ddiogelwch dŵr (Ionawr – Mawrth)
  • Parti yn y Parc ym Mharc Coed Gwilym, Clydach – (28 Mai)
  • Arddangosfa yn Amgueddfa Genedlaethol y Glannau (Ebrill - Medi)
  • Arddangosfa deithiol (Medi - Tachwedd)
  • Prosiect hanes llafar sy'n cynnwys atgofion o'r gamlas (Medi – Rhagfyr)
  • Goleuo’r gamlas, gweithdai gwneud llusernau (30 Hydref - 3 Tachwedd)
  • Goleuo'r Gamlas – (18 Tachwedd ym Mharc Coed Gwilym, Clydach)
  • Lansio llyfrau newydd Camlas Abertawe – (1 Rhagfyr yn Amgueddfa Genedlaethol y Glannau)

Bydd yr holl wybodaeth ddiweddaraf a rhagor o fanylion am y dathliadau ar gael ar y dudalen hon drwy gydol y flwyddyn.

Camlas Abertawe 225, her fideo ysgolion

The partner logos for the Swansea 225 celebrations

Last Edited: 09 July 2024

photo of a location on the canals
newsletter logo

Stay connected

Sign up to our monthly newsletter and be the first to hear about campaigns, upcoming events and fundraising inspiration