Llinell amser Camlas Brycheiniog a'r Fenni

Chwaraeodd y gamlas ran bwysig yn ein treftadaeth ddiwydiannol a gellir gweld olion y dreftadaeth hon, gan gynnwys glanfeydd ac odynau calch, ar lan y gamlas hyd heddiw.

Beth am gymryd golwg ar ein llinell amser sy'n edrych yn ôl ar gerrig milltir pwysig y gamlas.

1792

Cynigion yn cael eu cyflwyno ar gyfer camlas i gysylltu Aberhonddu â Chamlas Sir Fynwy ym Mhont-y-moel

1793

Pasiwyd deddf ar gyfer adeiladu Camlas Brycheiniog a'r Fenni (B & A). Roedd y Ddeddf yn cynnwys yr hawl i adeiladu tramffyrdd cysylltiedig hyd at wyth milltir o hyd.

1795

Thomas Dadford Junior yn cael ei benodi’n beiriannydd ar gyfer y gamlas newydd

1794

Yn gyntaf, mae’r cwmni camlas yn adeiladu tramffordd o Ellifelen i Langrwyney

1797

Ym mis Chwefror mae gwaith ar y gamlas yn cychwyn gan ddechrau gyda Dyfrbont Gilwern dros Afon Clydach. Erbyn mis Tachwedd mae’r gwaith o adeiladu wyth milltir o gamlas a phum loc yn Llangynidr wedi'i orffen

1798

Twnnel Ashford yn cael ei adeiladu ond mae rhan ohono’n cwympo

1799

Mae’r gamlas yn cyrraedd Talybont ac mae'r gwaith yn dechrau ar Ddyfrbont Brynich dros Afon Wysg

1800

Mae’r gwaith o adeiladu’r gamlas i Aberhonddu wedi'i orffen ac mae’r llwyth cyntaf o lo yn cyrraedd ar gwch ar Noswyl Nadolig

1801

Thomas Dadford yn marw ac yn cael ei gladdu ym mynwent eglwys Llanarth

1802

Y Cwmni Camlas yn adeiladu'r odyn galch gyntaf yn Watton

1812

Mae camlas B & A yn ymuno â Chamlas Mynwy ym Mhont-y-moel. Mae’r ddwy gamlas wedi cysylltu Aberhonddu â Chasnewydd

1815

Tramffordd Brinore yn agor gydag odynau calch newydd yn Nhalybont a Llangatwg

1816

Mae Rheilffordd y Gelli yn agor, tramffordd o'r gamlas yn Aberhonddu i'r Gelli Gandryll

1840

Masnach ar y gamlas ar ei anterth wrth iddi gario llwythi o lo, haearn, calch a physt ar gyfer pyllau

1865

Camlas B & A yn cael ei phrynu gan The Monmouthshire Railway & Canal Company

1880

Camlas Sir Fynwy ac Aberhonddu’n cael ei gwerthu i Great Western Railway

1915

Traffig cychod rheolaidd olaf rhwng Aberhonddu a Chasnewydd

1930

Caewyd rhannau o'r gamlas islaw Pont-y-moel yn raddol

1948

Perchnogaeth y gamlas yn trosglwyddo o GWR i Gomisiwn Trafnidiaeth Prydain

1962

Trosglwyddo’r 35 milltir o gamlas a oedd yn weddill i Ddyfrffyrdd Prydain mewn cyflwr gwael.

1964

Gwirfoddolwyr yn dechrau adfer y gamlas

1970

Y gamlas yn ailagor o gyrion Aberhonddu i Bont-y-moel

1995

Basn newydd yn Aberhonddu yn agor a’r gamlas i mewn i’r dref yn cael ei hadfer

2012

Trosglwyddwyd Camlas Mon a Brec o Ddyfrffyrdd Prydain i Glandŵr Cymru