Camlas Trefaldwyn

Mae bywyd gwyllt yn ffynnu ar hyd Camlas Maldwyn. Hon yw un o’r camlesi pwysicaf yn y wlad o ran byd natur, ac mae rhan helaeth ohoni’n Safle o Ddiddordeb Gwyddonol Arbennig, gyda rhan Cymru o bwysigrwydd rhyngwladol ac wedi’i dynodi’n Ardal Cadwraeth Arbennig am ei phlanhigion dyfrol.

The Montgomery Canal Montgomery Canal

Local to you

Wellbeing on your doorstep. Find walks, activities and more within miles of

Y gamlas yw’r lleoliad gorau yn y byd ar gyfer llyriad nofiadwy. Gellir gweld dyfrgwn a llygod y dŵr yno hefyd. Mae sawl gwarchodfa natur yn ffinio â’r gamlas, sy’n llawn blodau gwyllt a phryfaid, yn cynnwys gweision y neidr a mursennod.

Mae cerdded neu feicio ar hyd y llwybr tynnu’n ffordd wych o fwynhau tawelwch a llonyddwch y gamlas wledig hon. Mae llwybr tynnu’r gamlas rhwng y Drenewydd a’r Trallwng wedi cael wyneb newydd yn ddiweddar ac mae’r gwaith yn parhau i’r ffin yn Llanymynech.

Mae’r gamlas hefyd yn boblogaidd ymhlith canŵ-wyr – mae padlo’n hamddenol trwy gefn gwlad yn ffordd wych o weld bywyd gwyllt.

Mae’r gamlas yn gartref i 126 o strwythurau rhestredig yn cynnwys gwaith calch Llanymynech sy’n cynnwys yr Odyn Hoffman a’r simnai brin a adferwyd, y ddau’n nodweddion o orffennol diwydiannol yr oes a fu a oedd yn cynnwys chwareli, odynnau calch a diwydiannau gwlân.

Er i’r gamlas fod ar gau i gychod am flynyddoedd lawer, mae wrthi’n cael ei hailagor fel llwybr mordwyo drwy’r Gororau gogoneddus. Mae un rhan o’r gamlas yn cysylltu â Chamlas Llangollen, gyda llithrfa yn y Trallwng yn rhoi mynediad i’r rhan arall. Mae gwaith yn parhau i uno’r ddwy ran, diolch i ymdrech gwirfoddolwyr a gwaith y bartneriaeth adfer.

Dod o hyd i ataliadau, cyfyngiadau a chyngor arall ar fordwyo ar gyfer y ddyfrffordd hon.

Teithiau

Rydym wedi paratoi canllawiau am ddim i deuluoedd ar y teithiau gorau sydd ar garreg eich drws. Mae cyfoeth cudd i chi a’ch teulu ei ddarganfod.

Lawrlwythwch eich canllaw am ddim (Saesneg)

Lawrlwythwch eich canllaw am ddim (Cymraeg)

Llwybr Camlas Maldwyn

Mae Camlas Maldwyn yn dod â bywyd gwyllt i ganol tref y Trallwng ac rydym wedi llunio llwybr camlas gwych fel y gallwch chi a’ch teulu fwynhau’r ddyfrffordd gyffrous hon.

Dilyn y llwybr

Yr hanes

Adeiladwyd y gamlas o Gyffordd Frankton ar Gamlas Llangollen, drwy’r Trallwng i’r Drenewydd er mwyn cludo calchfaen a chwarelwyd yn Llanymynech i odynau ar hyd y gamlas yn bennaf. Yno roedd yn cael ei boethi gyda glo o’r Waun neu ardal Croesoswallt i greu calch brwd i’w wasgaru ar gaeau i wella’r cnydau – gan gynyddu incwm rhent i’r tirfeddianwyr.

Adeiladwyd y rhan o’r gyffordd i Garreghofa, ychydig i’r de o Lanymynech, gan Gamlas Ellesmere yng nghanol yr 1790au. Camlas annibynnol Maldwyn a agorodd o Garreghofa i Garthmyl ym 1797 oedd y gweddill, ond nid oedd arian ar ôl erbyn hynny. Ariannwyd y chwe milltir olaf i’r Drenewydd ar wahân o dan Ddeddf 1815, ac fe agorwyd y rhan honno ym 1819.

Cludo llwythi

Calchfaen a’i lo cysylltiedig oedd dau draean o’r llwythi; roedd llwythi sylweddol eraill yn cynnwys coed, cerrig adeiladu a llechi. Wrth i’r diwydiant amaeth ddirywio yn ail hanner y 19eg ganrif, ac i ffermwyr ddefnyddio mwy o wrteithiau amgen, roedd llai o deithio ar y gamlas, a dim ond prin talu costau cynnal a chadw y gellid ei wneud erbyn 1870. Roedd y gamlas yn rhan o’r Shropshire Union erbyn hynny a goroesodd â chryn drafferth nes 1936, pan dorrodd y gamlas ei glannau ger dyfrbont Afon Perry gan roi cyfle i drafod cau’r gamlas. Talwyd yr un defnyddiwr rheolaidd i beidio â gwrthwynebu a chafodd y gamlas ei chau’n ffurfiol yn Neddf 1944.

Sychodd y rhan i’r gogledd o Lanymynech ond roedd y rhan fwyaf o’r gweddill yn rhan annatod o’r draeniad tir lleol felly ni chymerwyd camau i’w llenwi na gwerthu’r tir. Arweiniodd cynllun ar ddiwedd y 1960au i ddefnyddio llinell y gamlas yn y Trallwng ar gyfer ffordd osgoi at brotestiadau wedi’u trefnu’n dda a chynigion i adfer y gamlas. Argymhellodd yr arolygydd yn yr ymchwiliad cyhoeddus y dylid cadw’r gamlas fel ‘amwynder lleol pwysig’. Dros y deng mlynedd ar hugain nesaf adferwyd y rhan un ar ddeg milltir drwy’r Trallwng gyda chefnogaeth weithredol Pwyllgor Tywysog Cymru. Yn y pen gorllewinol, cafodd Lociau Frankton eu hailagor ym 1987, y rhan i Queens Head ym 1996 ac i Gronwen yn 2003.